Skip to content

ysbrydoliaeth

#blogydydd 7: sut i wneud paent

“It’s not for everyone – sometimes I have to squeeze through narrow tunnels and it can be hot and uncomfortable. But I love it down there – I often mine on my own, it is peaceful and I lose track time.”

“I was born here, I’ve worked for years in the mine and I’m over 21 – the only problem is that I’m not a man. But the world has changed a bit since 1838 so I thought I would be entitled under the Equal Opportunities Act. They turned me down at first but I was not prepared to give in without a fight.”

“When they phoned me to say I’d finally been accepted I was ecstatic. I’ve been mining for so long and now I have a title which befits the job”

“Elaine has been registered but it is fair to say that there is significant disquiet among the freeminers. The feedback I’ve had is that a number of people are not happy with this.” Linc i’r erthygl gyfan (pdf)

[sylw: 1. fy fideo cynta! iei a sori am y camgymz. 2. wnes i ddewis fy enw youtube ar frys rywbryd a nawr alla i ddim ei newid. ON oes rhywun yn gwbod sut i neud fersiwn wedi’i sbîdio fyny?] [3. wrth geisio adolygu teipo yn y 2 eiliad gynta, mi racsais y fersiwn gynta! Heddwch i’w lwch, roedd o tua 4.3 eiliad yn well na’r un yma. Mae’n fore llun felly dwi am faddau 4.3 eiliad.]

#blogydydd 5: y berllan

Wax, Straws and Gum,
Silks, Gems, and Gold, the total sum
Of rich materials she disposed
In dainty order, and composed
Pictures of men, birds, beasts, and flowers,
When leisure served at idle hours.
All this so rarely to the Life,
As if there were a kind of strife,
‘Twixt Art and Nature: Trees of fruits
With leaves, boughs, branches, body, roots,
She made to grow in Winter time,
Ripe to the eye, easy to climb.

John Bathchiler – “The Virgin’s Pattern” – marwnad Susanna Perwich (m. 1661)

Gardd Eden, Lloegr, 1500au hwyr (h) Met Museum

Gardd Eden, Lloegr, 1500au hwyr (h) Met Museum

Dw i wedi bod yn casglu delweddau wedi’u hysbrydoli gan y bennill uchod ar fy mhinterest. Cer i sbecian!

#blogydydd 2: baneri

Mae Sian Lile-Pastore a finne wedi bod yn gweithio ar brosiect cudd. Cawsom ein hysbrydoli gan faneri’r syffrajets, ac aethom ati i lunio baneri ein hunain, sydd yn cario enwau menywod. Mae pwytho enwau yn broses hir a myfyrdodol, felly yn raddol daeth yn gyfle i feddwl am hanes yr unigolyn – ac yn gyfle i ddathlu dysgu am hanes menyw o’r newydd. Mi allwch ddarllen mwy am y prosiect yn llyfr newydd Betsy Greer, sef Craftivism: The Art and Craft of Activism. Bydd y llyfr ar gael i’w brynnu yma yng Ngymru wythnos nesa, a mae’n llawn lluniau a chyfweliadau efo ymgyrchwyr gwneud o sawl cyfandir. Yn y cyfamser, dyma lun o rai o’n ffefrynnau:

Dorothy Edwards, awdur ac arloeswraig
Dorothy Edwards, awdur ac arloeswraig
baneri-1024x682
Credit llunia: Sian Lile-Pastore a fi!

Roeddwn i wedi gobeithio mynd â rhan o’n casgliad i Lundain yr haf hwn, i ddathlu Can-Mlwyddiant sefydlu’r East London Federation of Suffragettes yn yr East London Suffragette Festival. Mae’r wyl yn dathlu sefydliad oedd yn ymgyrchu dros hawliau menywod o bob cefndir cymdeithasol, ac yn benderfynol o wneud yn siwr fod taro pleidlais yn realiti i bob menyw – os gewch chi gyfle, ewch, mae’n mynd i fod yn ddiwrnod ffantastig.

Yn anffodus allwn ni ddim gwneud y siwrne eleni – fodd bynnag, parhau i bwytho fyddwn ni, gan obeithio y gallwn eu harddangos yng Nghymru haf nesa’.

‘Dyn ni’n gwybod cyn lleied am y teithiau ‘wnaeth y baneri cyntaf i Lundain, a mae darllen papurau newydd y cyfnod yn dangos cofnod anghyflawn o’r rhyngberthynas rhwng ymgyrchwragedd Lloegr â Chymru. Dwi wastad wedi licio’r llun hwn, o rali Pererindod Pleidleisiaeth ym 1913, ac yn chwilfrydig iawn am siwrne’r faner, a’r rhai a’i gwnaeth a’i chariodd, rhwng Caerdydd a Llundain.

Tocyn Diwrnod #2: Globync – neu ‘Coalpunk’ a sefydlu’r Seven Vowels

Jyst isio clymu cwpwl o bethe at ei gilydd cyn iddyn nhw ddatod go iawn. Mae pethe’n dechre ar noson y pumed, pan ma Mark Steel yn trydar yr n-fed jôc am ddiffyg llafariaid yn y gymraeg. Hoho! Dyn enwog asgell chwith yn lluchio lleiafrif i’r llewod i gael laff ddiog? Sgêrsli bylîf. Fel lesbian dew gymreig, dwi’n ysu i glywed mwy o rheiny! Ges i hwyl yn trydar yn ôl ac ymlaen efo pobol, y tro cyntaf i mi wneud yn iawn ers dod oddi ar y tabledi lladd poen oedd yn gwneud unrhyw gyfraniad at y cyfryngau torfol yn risg enfawr, fflyffi. Y bore wedyn, penderfynais fentro o’r ty. Dw i wedi bod ynddo ers cyhyd, fod hyd yn oed y sgyrtins yn lân, a’r gwahoddiad i gwrdd â nghariad ym maes parcio Castell Coch i gasglu gazebo yn un cyffrous iawn.

Bore da, Gastell

Fel rheol, yr amser gore i weld unrhyw fath o heneb (un efo ffenestri yn enwedig) ydi cyn 10 – mae’r golau ar ei orau, a does dim cymaint o bobl o gwmpas. Mae’n llawer haws ymgolli mewn stori neu ffantasi wrth grwydro’r llefydd ‘ma pan fyddan nhw’n llonydd. Nai fyth anghofio dringo tyrrau Castell Dinefwr ben bore, ryw ddeng mlynedd yn ôl, heb neb o gwmpas o gwbl. Roedd yn foment o oleuni a rhyddid llwyr yng nghanol blwyddyn dywyll iawn i mi. Felly, mi gydiais y gwahoddiad i ymweld â Chastell Coch, ac wrth i mi gerdded ar hyd y bont trwy’r porth, ro’n i’n dal i feddwl am drydar y noson cynt.

Screenshot_2014-06-07-16-03-02_2

Mi anfonais hwn. Y syniad oedd gen i wrth drydar oedd yr un math o beth a sydd wedi digwydd i Gastell Coch – rhyw ail-wampiad lled-ganoloesol, rhyw atgyfnerthu gwirion a mympwyol. Rhywbeth sy ddim yn hollol ffwythiannol. Ffoli gyfrin fyddai’n sticio dau fys at bawb sydd wedi, ac yn parhau i ddibynnu ar y ffaith bod y gymraeg yn edrych a swnion’n /ffyni/ – a’n cymryd bod hynny’n ddigon o ddeunydd ar gyfer jôc (ar ôl jôc ar ôl…). Fel gwetws Tyrion Lannister, fy hoff gymeriad lled-ganoloesol cyfredol:

“Let me give you some advice, bastard: Never forget what you are. The rest of the world will not. Wear it like armor, and it can never be used to hurt you.”

Pam eistedd adre yn trydar yn ymatebol pan alla i ddefnyddio’r achlysur i f’ysbrydoli? Wrth i fi symud o gwmpas yr adeilad, roedd fy ffôn yn crynnu efo ymatebion ac yn torri ar dawelwch yr ystafelloedd crand.

Oes rhywun arall isie gwely efo peli crisial arni? Jest fi?
Oes rhywun arall isie gwely efo peli crisial arni? Jest fi?

Roedd yn galonogol gweld pobol yn cyffroi, a daeth amryw o bethe at ei gilydd i mi, wrth ifi droelli i fyny ac i lawr y twr.

Dw i wedi bod yn chwarae efo’r cysyniad o ‘Coal Punk’ ers dros flwyddyn nawr, ond gan mai sgrifennu at fy mhleser fy hun wna i gan amla erbyn hyn, do’ni ddim yn siwr os oedd o’n cyfri fel genre am bo fi heb gyhoeddi dim. Felly dyma ryddhau’r peth, fel bo pobol eraill yn gallu cael tro arni.

Eisteddle yn y Neuadd Wledda
Eisteddle yn y Neuadd Wledda

Egin y syniad oedd edrych ar elfennau colonaidd ac ôl-golonaidd (god ma hwnna’n air mor fudur yn gymraeg! oes na un gwell?) steampunk – dwi’n meddwl am Nemo yn y ffilm League of Extraordinary Gentlemen, a’r tueddiad i anwybyddu gorthrwm ac artaith yr ymerodraeth yn enw adloniant a top hats efo clociau arnyn nhw. Yn yr un modd a ma the-great-british-cup-cake-io diwylliant y 1930-1950au wedi lluchio llwyth o siwgr eisin dros gyfnod o ryfel, hiliaeth, homoffobia, casineb at ferched ac ati, mae Steampunk yn dueddol o fod yn genre ‘gwyn’ iawn, rhywbeth sy’n dathlu’r mecanyddol ac yn creu ffetish o waith llaw ‘cyn-ddiwydiannol’. Y syniad ein bod ni rywsut yn well, yn lanach, yn glyfrach na phobol y gorffennol (a phobol sy’n byw mewn ffyrdd ‘cyntefig’) – ein bod *Ni-efo-N-fawr-chwinc-chwinc* wastad am fod yma, fod y graff yn saethu i fyny’n stedi wrth i ‘ni’ anelu am y sêr. Mae’n gysyniad Fictoriaidd sy’n fy nghyfareddu, ac un o’r rhesymau dwi’n licio mynwenta shwt gymaint: ma beddau’r bobol ma’n anhygoel: Narsisistiaeth Hanesyddol ar ei anterth.

A dyma’r syniad yn codi drwy fy esgyrn at fy nghlustiau: os oes stêm, ma na lo, reit? Ma sylwebwyr gwe ar erthyglau boring am Gymru ar y guardian yn ffond iawn o’n hatgoffa fod yr ymerodraeth wedi’i yrru gan lo cymreig, a’i reibiwyd o’n mamwlad. Wel, tra bod yr ymerodraeth yn ymchwyddo dros gartrefi a diwylliannau ar draws y byd, be *oedd* yn digwydd yng Nghymru?

A lle well i ddechre meddwl am orthrwm glo, nag yn un o gestyll crand y Dyn Drwg ei hun, Marcwys Biwt?
A lle well i ddechre meddwl am orthrwm glo, nag yn un o gestyll crand y Dyn Drwg ei hun, Marcwys Biwt?
Lle gei di ddarlun gwell o gartre direidyn sgwbi-dw-aidd na fan hyn?
Lle gei di ddarlun gwell o gartre direidyn sgwbi-dw-aidd na fan hyn?

Lle gei di ddarlun gwell o gartre direidyn sgwbi-dw-aidd na fan hyn? Beth yw Coalpunk i fi: straeon ar y ffîn, rhwng y mecanyddu, allforio, rhwng y cogs. Nid stori’r mwynau, na’r teuluoedd cyfoethog, ond dychmygu’r ffrontier yn Ne Cymru. Yr economi lwyd, wrth i bobl o bob cwr symud i weithio yn y mwyngloddiau, a’u anghenion gwahanol. Yr ieithoedd gwahanol, y swn, y bywyd bob dydd. Y plant, y dyfeisgarwch a’r llwch. Cyffro a pherygl boom towns. Yr rhai sy’n eu rheoli, eu gorthrymu, a’r rhai sy’n goroesi. Cyfnewid, bargeinio, osgoi cael dy sathru, a thrasiedi gorfforol y math o lafur fyddai’n digwydd yn y cloddfeydd.

“‘Look on my works, ye Mighty, and despair!’ /Nothing beside remains. Round the decay /Of that colossal wreck, boundless and bare /The lone and level sands stretch far away.” Ai dyna oedd y Marcwys yn ei weld trwy’r ffenestr yma, sgwn i?
“‘Look on my works, ye Mighty, and despair!’ /Nothing beside remains. Round the decay /Of that colossal wreck, boundless and bare /The lone and level sands stretch far away.” Ai dyna oedd y Marcwys yn ei weld trwy’r ffenestr yma, sgwn i?

Felly, dyna geisio diffinio’r peth fel y boglynodd (HIHI) i fy meddwl. Mae wedi aros gyda mi ers hynny. Dw i wedi bod yn lloffa trwy fy nodiadau a dwi’n gweithio ar stori dwi’n gobeithio ei chyhoeddi, am y tro cyntaf ers *blynyddoedd*. Yr hyn sydd wedi codi yn barod yw’r syniad ei fod yn genre â’r potensial i fod yn aml-ieithog. Hynny yw, rhywbeth i bobol dwy/aml-ieithog ei ddarllen, neu bod ffordd o chwarae gyda’r (diffyg) cyfathrebu sydd rhwng cymeriadau/darllennydd, mewn ffordd lawer yn fwy dychmygus nag y gallai Mark Steel ei wneud erioed. Diolch i hwnnw am ei anwybodaeth.

Eniwe, dyna ‘CoalPunk’: croeso iti ddwgyd y term i olygu beth bynnag yr hoffet ti, cofia roi gwybod os y byddi di’n gwneud hynny. ON: dwi hollol o ddifri am ‘Seven Vowels’. Oes rhywun isio dechre clwb swper efo fi? Eith y pres at elusen a mi gewn ni gynllwynio ar sut i ddisodli’r crachach, y sefydliad a’r derwyddon. Anfona drydar atai os oes gen ti ddiddordeb. xo

Addunedu

2014-01-02-12.04.21-2-1024x682

Mae 2014 yn mynd i fod yn llawn o brosiectau brodio, felly dyma ddechrau ystwytho fy mysedd efo adduned. Neu, oleia, parhad o adduned. Mae casau dy gorff yn ffurf arbennig o hunan-artaith, a’r adeg yma o’r flwyddyn gwna sawl un elw mawr yn ei annog. Mae wastad yn werth cofio, er enghraifft, fod y cwmni sydd yn cynhyrchu Slim Fast -Unilever- hefyd yn berchennog ar Ben + Jerry’s.

Dwi’n dyheu i fod yn fwy iachus, a dwi’n aros yn eiddgar -ers chwe mlynedd, nawr- am lawdriniaeth fydd yn cyfrannu at hynny. Ond dwi ddim wastad di bod yn gyfforddus iawn yn fy siwt o groen, bloneg a stwff. Dwi’n ddiolchgar, felly, am flogie fel rhai Lindy West, Kate Harding a nifer o dymblrs ardderchog ar y pwnc a elwid ‘fat acceptance’. Mae’n derm braidd yn AA-aidd, ond tu hwnt iddo mae na lwyth o sgwennu a thrafodaeth dda.

Mae hynny wedi rhoi cyfle ifi ddod yn llawer mwy diolchgar am fy nghorff abl, tew, prydferth. Fe gariodd fi trwy 2013 – blwyddyn shiti os y buodd un erioed – a dwi’n addunedu i’w pharchu drwy 2014.