Skip to content

ysbrydoliaeth

Creu Amgueddfa Ar Hap

Wel. Mae’r East End Women’s Museum yn bodoli rwan. Ymateb wnes i a Sarah Jackson i stori’r Amgueddfa Jack The Ripper ar Cable Street yn nwyrain Llundain.

O fewn wythnos, mi oedd dros 600 o bobl wedi ymuno â ni i helpu. Roedd ebyst yn fflio gan yr Independent, y New York Times, a phapurau newydd yn Tsieina – oll isie gwybod mwy am y prosiect.

Mewn gwirionedd, pobl dwyrain Llundain fydd yn rhoi siâp ar y peth – fe fyddwn ni’n cwrdd fel tîm am y tro cynta mewn pythefnos, er mwyn gosod cynllun yn ei le. Mae rheoli 600 o wirfoddolwyr yn swydd ynddo’i hun! Mae’n fflipin sgêri, ond mae na gymaint o dalent ac ewyllys da yn y grwp, dwi’n ffyddiog y byddwn ni’n creu rhywbeth gwerth chweil.

Os hoffech chi ddysgu mwy, ewch i’n gwefan, dilynwch ni ar facebook neu twitter.

 

Arwr Gwneud #1: Olivia Quail

Dyma fodel o ‘Bryn’ a wnaethpwyd gan Olivia Quail, sy’n 82. Mae’n coffáu y cymeriad o’r ffilm Pride, a seiliwyd ar ei mab, Gethin Roberts.

'Bryn' gan Olivia Quail

Roedd o ar y stand efo ni yn Balchder Cymru rhyw gwpwl o wythnosau yn ôl, fel rhan o arddangosfa am hanes LGSM.

Manylion craff..
Manylion craff..

O’n i wrth fy modd efo’r manylion bach, yn enwedig y pwps aderyn. Am waith hyfryd, anarferol, a bach yn cripi! (y drindod crefft a gwneud)

Baneri a Ballu

Chwyldro

Ges i gic yn fy nhin gan set Gwenno yn y Dyn Gwyrdd, felly fues i’n pwytho hwn dros y penwythnos – oedd na lot o eiste yn y babell. Wnes i ddim meddwl lot am y cynllun cyn ei ddechre, felly mater o gyfri llawrydd ac ailadrodd mewn coch 666 oedd creu y faner fach.

Ar ôl cyrraedd adre, mi gariais i ‘mlaen efo’r pwyth croes – dwi heb afael mewn darn ohono ers sbel. Mae’n od fel ma pethe’n eistedd yn y drôr am gyhyd ac yn sydyn chwap! Ma nhw i gyd wedi’u gorffen. Mi wnes waith clou o sampler Llwybr Llaethog (sampler! hehe!) – mae’r un gwreiddiol yn eu meddiant nhw erbyn hyn, ond drafft anorffenedig oedd hwn, oedd un pwyth yn rhy fyr.

Baner Dull Di Drais

A fel mae’r pethe ma’n gweithio, ble mae’r dwylo’n mynd mae’r meddwl yn eu dilyn. Pan glywais i fod pennaeth cyngor Caerdydd wedi honni nad yw’r gymraeg yn rhan o ‘ffabrig cymdeithasol’ y ddinas? RHY HAWDD PHIL. Mi ddechreuais ddrafftio gwahanol syniadau yn defnyddio papur graff ac adobe shape.

Ffabrig Cymdeithasol

Mi wnai bostio patrwm cyn bo hir, ar hyn o bryd dwi’n cadw mysedd yn brysur yn creu ac yn cynllwynio…

Ffabrig Cymdeithasol

#blogydydd 1: mynwenta

Capel yr Anghytunwyr, Kensall Rise
Yng nghapel yr Anghytunwyr, mynwent Kensal Rise yn Llundain

Dwi’n ymweld ag ysbyty’r brifysgol yng Nghaerdydd yn reit aml, ac am fy mod yn gorffen pennod arall o driniaeth yno, ac yn teimlo’n emo ar ddiwrnod mor braf, fe es allan i gerdded ym mynwent Cathays gerllaw.

Co ni off
Co ni off

Ro’n i’n chwilio am fedd arbennig, enwog, a mi o’n i’n hanner cofio cyfarwyddiadau gesi gan ymgymerwr y tro diwetha ifi grwydro i mewn. Roeddwn i i fod i chwilio am lwybr rhwng dwy groes geltaidd anferth, a cherdded ar hyd ymyl yr ardal bywyd gwyllt. Roedd y garreg rwle fanno. Ma na lot o gerrig.

 

Ma raid mod i wedi cerdded rownd y fynwent gyfa cyn dod o hyd iddi, ond doedd dim llawer o ots gen i: roedd hi’n braf roedd gweld amrywiaeth yr enwau, llinachau, lluniau, addurniadau, cerfiadau.

Processed with VSCOcam with kk2 preset
‘Family Nurse’

Y llon a’r lleddf, fel fyddech chi’n ei ddisgwyl. Mwyfwy o enwau ‘dwi’n eu hadnabod, o ddod i nabod Caerdydd yn well. Dau bentwr tal o bridd cochlyd ochr yn ochr a gorchudd bedd pren.

Mae bedd Louisa Maude yn daclus iawn. Ers talu i’w godi ym 1896, mae pobl Caerdydd wedi gofalu am y garreg, yn ail-beintio’r llythrennau ac yn cadw’r gwair o’i amgylch yn ddestlus.

IMG_20150630_104802

Mae’n stori fer mewn maen. Mae sawl fersiwn ehangach, ond hon yw fy hoff un, sy’n grynodeb o lyfr am hedfan ac awyrenneg gynnar yn Sir Forgannwg.

Os oes diddordeb da chi mewn gweld y bedd, neu i ddysgu rhagor am hanes Caerdydd, ma na nifer o deithiau a sgyrsiau am hanes y fynwent gan Gyfeillion Mynwent Cathays.

 

Ydych chi’n licio mynwenta? Lle fyddwch chi’n licio crwydro?

Dydd Rhyngwladol Menywod – blog ar Cymru Fyw

Shwmai ers sbel!

Yng nghanol trio twtio’r ty ar gyfer ei werthu, a gweu fy Hosan Gyntaf, ces amser i sgrifennu am gynrychiolaeth menywod ar gyfer BBC Cymru Fyw, ar gyfer Diwrnod Rhyngwladol Menywod 2015: Hanes yn cofio merched Cymru?

Ac achos bo fi di bod ar y trên am ORIAU, wnes i ofyn i bobl gyfrannu enwau menywod yr hoffen nhw eu gweld wedi’u coffau/dathlu yn y brifddinas. Mae pôl o gynigion pobl yn fan hyn – wnes i geisio cyflwyno rhywbeth o hanes a chymeriad y menywod o dan sylw ond dyw surverymonkey ddim yn gweithio’n arbennig o dda rhwng Gobowen a Chwmbrân!

Ta waeth, os y’ch chi moyn, fe allwch chi bleidleisio fan hyn: Merch i’r Brifddinas. Mae’n ddiddorol gweld pwy ma pawb wedi bod yn eu cynnig, a’r ymatebion falle fyddwn i ddim wedi ei ddisgwyl (ond sy’n hollol disgwyliedig, erbyn meddwl, pan ti’n trafod hanes menywod).

Pan dwi di bod yn rhoi sgyrsiau am hanes menywod yn y gorffennol, dwi di gofyn i bobl ofyn ynteu Symbol neu Berson oedden nhw’n edrych arni. Mae avatar Jemima Niclas yn llawer mwy cyfarwydd na stori ei bywyd, er enghraifft. Mae’r un peth yn wir mor bell yn ôl a chynrychiolaeth gynharaf menyw, Fenws Willlendorf, hefyd.

Mwy am hynny rywbryd eto, yn siwr. Dwi di bod yn lwcus iawn i gael ymateb more hael gan bobl heddiw – cofiwch adael sylw, neu gynnig syniad yn y pôl, neu rannu linc at eich gweithgareddau DRhM2015 chi.

A gobeithio y byddwch chi’n mwynhau gweddill y diwrnod!

Patrymau Cymraeg?

O’n i’n chwilota trwy’r tag #arygweill neithiwr, pan ddois i ar draws hwn, gan @stfaganstextile: Pa mor gorjes yw’r sgarff ‘na?

Llun o sgarff gan @stfagans_textile

Mae’r patrymau a’r lliwiau mor hyfryd! Dw i wedi bod yn meddwl dechre gwneud cyfarwyddiade gweu, nyddu neu grosio yn gymraeg ers sbel – ond dwi’n cael diagramau gweu yn anodd iawn i’w dilyn ta beth – yn enwedig yr rhai llawdde – felly mae dyfeisio rhai sy’n hawdd eu dilyn wedi bod yn fwy o orchwyl nag o’n i wedi ei obeithio.

Fideos youtube fydda in eu defnyddio gan amla i ddysgu techneg, ac yn y misoedd diwetha, dwi wedi defnyddio patrymau mewn Iseldireg a Sbaeneg, yn ogystal â Saesneg. Mae’n rhan o ddatrys pos y prosiect, ond rhaid dweud, fe fyddwn i’n mwynhau gallu defnyddio patrymau Cymraeg hefyd.

Ydych chi erioed wedi dod ar draws un? Yn ddelfrydol, mae ‘na ryw gyfrol lyfli o’r 60au yn bodoli yn rhywle, wedi’i sgrifennu gan rywun o’r enw Dwysli, neu Farged, efo printiau leino neu ddiagramau dyfrliw drwyddi. Yn y cyfamser – oes gan rywun dermau neu batrymau Cymraeg fydden nhw’n hapus i’w rannu? Rhowch wybod yn y sylwadau!

Gwneud yn Gymraeg

Noswaith dda. Gobeithio bo chi heb fod yn dal eich gwynt ers y post diwethaf.

10 pwynt blogio i bawb !
10 pwynt blogio i bawb !

Dw i wedi bod yn brysur yn gwneud – gan fynd ‘tu hwnt i’r sgwâr’ i greu ambell i ddilledyn. Ond prin dwi wedi bod yn stopio i’w cofnodi, heblaw am ambell i beth ar instagram. Dw i hefyd wedi bod yn brysur iawn efo’r gwaith, a wedi mwynhau gweithio efo trydarwyr yr amgueddfa – un o fy hoff brosiectau ar hyn o bryd ydi @DyddiadurKate, sy’n ddogfen ffantastig am hanes menyw a’i chynefin ym 1915. Beth ydych chi wedi bod wrthi yn ei wneud?

Cardigan i Greta fach, wedi’i chrosio mewn ‘dafedd Snuggly DK, lliw ‘pixie’
Cardigan i Greta fach, wedi’i chrosio mewn ‘dafedd Snuggly DK, lliw ‘pixie’
Sgarff gron ‘Autumn Sunset’ o Moogly wedi’i chrosio mewn dafedd Sirdar ‘Country Style’
Sgarff gron ‘Autumn Sunset’ o Moogly wedi’i chrosio mewn dafedd Sirdar ‘Country Style’
Hanner maneg crosio tapestri, yn defnyddio’r patrwm ‘Black and White Mittens’ o ravelry.
Hanner maneg crosio tapestri, yn defnyddio’r patrwm ‘Black and White Mittens’ o ravelry.

Y tro hwn ddefnyddies i ddafedd ‘Wash and Wear’ Os ydych chi’n defnyddio ravelry o gwbl, mi ddowch o hyd i fi yn fama: huws. Mi fyddai’n gret gweld pa fath o brosiectau sydd gan bobl ar y gweill (ohohoo), ac i gael chydig o ysbrydoliaeth gan bobl sy’n gwneud yn Gymraeg!

#blogydydd 12: o glasto i galais

Pan dwi’n cael gafael ar Rhiannon, mae hi newydd fod yn ymolchi mewn cawodydd cyhoeddus wedi’u hamgylchynu gan weiars pigog. Mae’n debyg mai felna mae bywyd yng Nghalais: cyfleusterau ar hyd ochrau’r hewl i yrrwyr loris a faniau sy’n tramwyo’r sianel, y rhesi o ddynion sy’n chwilio am ffordd o deithio gyda nhw, a’r ffensys sy’n eu rhannu.

‘Dyw bodolaeth gwersylloedd mudwyr ddim yn gyfrinach, ond ar ôl iddyn nhw gael eu dymchwel gan heddlu fis dwetha, mae sefyllfa pobl dlota Ewrop wedi gwaethygu yn enbyd. Mae bron pawb sy’n cyrraedd Calais wedi’u trafficio.

Mae Calais Migrant Solidarity yn cynnal protest heddiw i godi ymwybyddiaeth, a daeth ymdrech undramodydd o Gaerdydd at fy sylw, wrth iddi ddod o hyd i ffordd i roi lloches i’r mudwyr ar y ffîn.

Mae Rhiannon White wedi bod yn casglu pebyll a blancedi wedi i’r torfeydd adael Glastonbury, a’u cario i Galais i’w rhannu gyda dynion heb unrhyw eiddo o gwbl. Mae’n syfrdanol bod pabell gaiff thaflu ar ôl gweithgaredd hamdden, fel Glastonbury, yn dod yn gartref gwerthfawr wrth iddi groesi’r ffîn. Mae’n werth cofio bod y gagendor rhyngddom ni yn llawer mwy grymus na llinell ar fap neu ddarn o ddwr.

Fe ges i gyfle i siarad efo Rhiannon bore ma:

Llun: Rhiannon White
Llun: Rhiannon White

S: Fel wyt ti’n ei dallt hi, pam nad oes gan y bobl yma flancedi?

R: Heddiw yng Nghalais mae tua mil o fudwyr ar y ffîn, a ma mwy o bobl yn cyrraedd bob dydd: o Sudan, o Eritrea ac o Bacistan. Mae ‘na ddau brif wersyll yma a tua pythefnos yn ôl fe wnaeth yr heddlu ddatgan eu bod yn poeni am lefelau haint scabies ymysg mudwyr. Mi ddaethon nhw i’r gwersylloedd a rhacso’r holl bebyll a blancedi, a rhoi’r mudwyr ar fysiau i Baris, dan osgordd heddlu oedd yn cynnwys hofrennydd. Mi anfonwyd y dynion yma ymlaen i rannau eraill o Ffrainc a’r Eidal. Felly mae tipyn ohonyn nhw wedi cyrraedd ‘nôl, er mwyn trio croesi, yn syth o orsafoedd heddlu yn eiddo ar ddim byd, dim ond y dillad oedden nhw’n ei wisgo pan ga’th y gwersylloedd eu clirio.

Felly ‘dyn ni wedi dod i Galais efo 150 o bebyll wnaethon ni ffindio yn Glastonbury ar ôl yr wyl – pebyll oedd pobol wedi’u lluchio neu’u gadael drachefn. A roedd y mudwyr yn cwffio amdanyn nhw. Does na fyth ddigon, achos bo cymaint o ddynion yn cyrraedd bob dydd a chyn lleied yn llwyddo i groesi.

S: Mae ymgyrchu ar lein, yn ogystal â beirniadaeth ohono, wedi cynyddu dros y ddwy flynedd ddwetha. Beth mae’n gymryd i wneud rhwbeth yn y cigfyd, o’i gymharu â ail-drydar ymgyrchoedd neu arwyddo deiseb ar-lein?

R: Y tro cyntaf ti’n gweld anghyfiawnder. Pan ti’n ei weld e, realiti’r peth, ma raid iti wrthweithredu a cheisio ei ddisodli. A’r mwya o hynna ti’n ei wneud, y mwyaf ti ishe ei wneud. Achos mae bod yn y fan a’r lle – oedd gynno ni ddim syniad fod pethe mor wallgo yma. Mi weles grwp o ddynion o Sudan yn aros wrth y ffîn a dynion Ffrengig yn gweithio wrth eu hochor, yn edrych reit trwyddan nhw, heb eu cydnabod fel petaen nhw mewn dau fyd gwahanol. Felly gall deiseb arlein roi’r rhif i ti, bod 1000 o bobl heb loches. Ond ma realiti’r sefyllfa, unigolion yn cwffio dros flanced – pan ti’n gweld hynna mae raid iti wneud rhywbeth.

S: Pam bo mudwyr isio croesi i’r DU yn benodol?

R: Dwi wedi bod yn gofyn hyn a ma’r ymateb di bod yn amrywiol. Fe gwrddais i â boi o Sudan ddoe a’i ymateb o oedd bod triniaeth y DU o fudwyr yn fwy teg. Ond dyw hynny ddim yn berthnasol i bawb – er enghraifft, mae mudwyr sy’n dianc y rhyfel yn Syria yn fwy tebygol o gyrchu lloches yn Sweden, oherwydd bod cytundeb gan y wlad i ganiatáu hynny. Felly mae’n amrywio.

T [cyd-deithiwr yn y fan]: Mae’n werth cofio bod llawer o’r gwledydd ‘ma’n gyn-drefedigaethau, er enghraifft yn Sudan, maen nhw’n eich dysgu yn yr ysgol fod digon i bawb yn y DU.

S: O be dwi’n ddeall mae’r rhan yna o’r siwrne, o gyfandir Ewrop i’r DU, yn un bwysig iawn i lawer o fudwyr. O’n i’n ceisio dirnad faint o’r siwrne yna sy’n symbolig.

R: Mae o yn symbolig. Mae’r Ffrainc a’r Almaen yn trin mudwyr mewn ffordd weddol debyg, ond yn y DU maen nhw’n cael eu trin chydig yn well. Pan maen nhw’n cyrraedd y DU, maen nhw wedi ennill.

Llun: Rhiannon White
Llun: Rhiannon White

#blogydydd 9: defaid du a cheffyl rhyfel

“Fe ymadawodd â’i ofalaeth [gyda’r Annibynnwyr] dan rywfaint o gwmwl…”

“Cafodd waith wedyn fel labrwr yn Chwarel y Becyn, Penmon, a dyma pryd y dechreuodd “y cacwn rhigymu” ei bigo…”

“Treuliodd dair blynedd gyda’r Royal Field Artillery yn ystod Rhyfel Mawr… ac yma eto daeth natur ‘chwit-chwat’ Percy i’r amlwg.”

“Yn dilyn ei gyfnod yn y carchar bu’n byw ym Mhenbedw, ac yna yn Llundain, lle roedd yn cadw siop.”

“Bu farw dipyn o feirdd Sir Fôn pan farwodd Percy Hughes, achos mi fyddai’n ysgrifennu ar ran pobl eraill, a rheiny’n cael gwobrau am eu gwaith.”

Ma Yncl Percy yn swnio fel dipyn o foi. Dechre meddwl amdano wnes i am fod fy nghariad wedi mynd i weld War Horse heno. Sgrifennodd Percy farwnad ethriadol am geffyl gwaith yn ystod y rhyfel byd cynta.

Ma beirniadaeth ei gerddi yn nodi ei sentimentalrwydd, ond mae ‘na rywbeth llai nawddoglyd am hon. Dwi’n hanner cofio stori fod fy hen-Nain wedi creu twll ym matras gwellt y gwely wenscot, iddo gael cuddio ynddo fo pan oedd y fyddin yn galw heibio i recriwtio. Felly dwi’n licio meddwl bo na binshed o halen ymysg y sacarin.

Ta waeth, dyma hi:

Cyrnol
Wel, ‘Cyrnol’, ai ti sydd yma,
Yn nhân a mwg y gad?
Pwy’th listiodd di o ganol Môn
I ymladd dros dy wlad?
‘Rwy’n deall wrth dy glustiau
Nad yma mae dy fyd,
Dy nefoedd di yw cario gwair
A thynnu llwyth o yd.
Pwy bynnag arall hwyliodd
O’i wirfodd dros y lli,
Wnest ti mo’ hynny, ‘Cyrnol’,
Hen gonscript iawn wyt ti;
Gwyn fyd ‘rhen law na fuasai
Dy dafod mor rydd a’th draed,
I ddweud bod dy gydwybod
Yn erbyn tywallt gwaed.
A dyma thi’n glwyfedig,
O dan y lleuad wen,
Heb gysgod tô y stabal
Na gwellt o dan dy ben;
‘Rwyt yn rhy sâl i gerdded,
Mae’th waed yn lliwio’r fan;
‘Rwyt yn rhy drwm i’th gario,
A minnau yn rhy wan.
Ffarwel, hen gyfaill rhadlon,
Mae’th einoes yn byrhau;
Os byth caf weled Cymru
gwnaf yno dy goffau:
Fe drof i mewn i’r ‘stabal
Sy’n fferam wen y ddôl,
A thorraf enw “Cyrnol”
I bolyn derw’r stôl.

Rhagor am Percy: Crynodeb o waith ymchwil Dafydd Islwyn amdano ac o gyfnodolion llgc