Skip to content

blogydydd

#blogydydd 12: o glasto i galais

Pan dwi’n cael gafael ar Rhiannon, mae hi newydd fod yn ymolchi mewn cawodydd cyhoeddus wedi’u hamgylchynu gan weiars pigog. Mae’n debyg mai felna mae bywyd yng Nghalais: cyfleusterau ar hyd ochrau’r hewl i yrrwyr loris a faniau sy’n tramwyo’r sianel, y rhesi o ddynion sy’n chwilio am ffordd o deithio gyda nhw, a’r ffensys sy’n eu rhannu.

‘Dyw bodolaeth gwersylloedd mudwyr ddim yn gyfrinach, ond ar ôl iddyn nhw gael eu dymchwel gan heddlu fis dwetha, mae sefyllfa pobl dlota Ewrop wedi gwaethygu yn enbyd. Mae bron pawb sy’n cyrraedd Calais wedi’u trafficio.

Mae Calais Migrant Solidarity yn cynnal protest heddiw i godi ymwybyddiaeth, a daeth ymdrech undramodydd o Gaerdydd at fy sylw, wrth iddi ddod o hyd i ffordd i roi lloches i’r mudwyr ar y ffîn.

Mae Rhiannon White wedi bod yn casglu pebyll a blancedi wedi i’r torfeydd adael Glastonbury, a’u cario i Galais i’w rhannu gyda dynion heb unrhyw eiddo o gwbl. Mae’n syfrdanol bod pabell gaiff thaflu ar ôl gweithgaredd hamdden, fel Glastonbury, yn dod yn gartref gwerthfawr wrth iddi groesi’r ffîn. Mae’n werth cofio bod y gagendor rhyngddom ni yn llawer mwy grymus na llinell ar fap neu ddarn o ddwr.

Fe ges i gyfle i siarad efo Rhiannon bore ma:

Llun: Rhiannon White
Llun: Rhiannon White

S: Fel wyt ti’n ei dallt hi, pam nad oes gan y bobl yma flancedi?

R: Heddiw yng Nghalais mae tua mil o fudwyr ar y ffîn, a ma mwy o bobl yn cyrraedd bob dydd: o Sudan, o Eritrea ac o Bacistan. Mae ‘na ddau brif wersyll yma a tua pythefnos yn ôl fe wnaeth yr heddlu ddatgan eu bod yn poeni am lefelau haint scabies ymysg mudwyr. Mi ddaethon nhw i’r gwersylloedd a rhacso’r holl bebyll a blancedi, a rhoi’r mudwyr ar fysiau i Baris, dan osgordd heddlu oedd yn cynnwys hofrennydd. Mi anfonwyd y dynion yma ymlaen i rannau eraill o Ffrainc a’r Eidal. Felly mae tipyn ohonyn nhw wedi cyrraedd ‘nôl, er mwyn trio croesi, yn syth o orsafoedd heddlu yn eiddo ar ddim byd, dim ond y dillad oedden nhw’n ei wisgo pan ga’th y gwersylloedd eu clirio.

Felly ‘dyn ni wedi dod i Galais efo 150 o bebyll wnaethon ni ffindio yn Glastonbury ar ôl yr wyl – pebyll oedd pobol wedi’u lluchio neu’u gadael drachefn. A roedd y mudwyr yn cwffio amdanyn nhw. Does na fyth ddigon, achos bo cymaint o ddynion yn cyrraedd bob dydd a chyn lleied yn llwyddo i groesi.

S: Mae ymgyrchu ar lein, yn ogystal â beirniadaeth ohono, wedi cynyddu dros y ddwy flynedd ddwetha. Beth mae’n gymryd i wneud rhwbeth yn y cigfyd, o’i gymharu â ail-drydar ymgyrchoedd neu arwyddo deiseb ar-lein?

R: Y tro cyntaf ti’n gweld anghyfiawnder. Pan ti’n ei weld e, realiti’r peth, ma raid iti wrthweithredu a cheisio ei ddisodli. A’r mwya o hynna ti’n ei wneud, y mwyaf ti ishe ei wneud. Achos mae bod yn y fan a’r lle – oedd gynno ni ddim syniad fod pethe mor wallgo yma. Mi weles grwp o ddynion o Sudan yn aros wrth y ffîn a dynion Ffrengig yn gweithio wrth eu hochor, yn edrych reit trwyddan nhw, heb eu cydnabod fel petaen nhw mewn dau fyd gwahanol. Felly gall deiseb arlein roi’r rhif i ti, bod 1000 o bobl heb loches. Ond ma realiti’r sefyllfa, unigolion yn cwffio dros flanced – pan ti’n gweld hynna mae raid iti wneud rhywbeth.

S: Pam bo mudwyr isio croesi i’r DU yn benodol?

R: Dwi wedi bod yn gofyn hyn a ma’r ymateb di bod yn amrywiol. Fe gwrddais i â boi o Sudan ddoe a’i ymateb o oedd bod triniaeth y DU o fudwyr yn fwy teg. Ond dyw hynny ddim yn berthnasol i bawb – er enghraifft, mae mudwyr sy’n dianc y rhyfel yn Syria yn fwy tebygol o gyrchu lloches yn Sweden, oherwydd bod cytundeb gan y wlad i ganiatáu hynny. Felly mae’n amrywio.

T [cyd-deithiwr yn y fan]: Mae’n werth cofio bod llawer o’r gwledydd ‘ma’n gyn-drefedigaethau, er enghraifft yn Sudan, maen nhw’n eich dysgu yn yr ysgol fod digon i bawb yn y DU.

S: O be dwi’n ddeall mae’r rhan yna o’r siwrne, o gyfandir Ewrop i’r DU, yn un bwysig iawn i lawer o fudwyr. O’n i’n ceisio dirnad faint o’r siwrne yna sy’n symbolig.

R: Mae o yn symbolig. Mae’r Ffrainc a’r Almaen yn trin mudwyr mewn ffordd weddol debyg, ond yn y DU maen nhw’n cael eu trin chydig yn well. Pan maen nhw’n cyrraedd y DU, maen nhw wedi ennill.

Llun: Rhiannon White
Llun: Rhiannon White

#blogydydd 10: chromecast

Blogyn bach clou achos mae’r chromecast wedi cyrraedd a ma gen i 6 miliwn awr o fideos youtube i’w gwylio ar y teledu. Rywsut mae’n teimlo’n fwy *ffansi*, fel byta Miss Milles oddi ar blât. Ma gen i lot o bethe i’w sgwennu/gneud am hwn, ond ar ôl wythnos arall o ‘sbyta, dychywelyd i’r gwaith a pharatoi at Gwyl Arall, fydd raid iddo aros. Tan fory!

#blogydydd 9: defaid du a cheffyl rhyfel

“Fe ymadawodd â’i ofalaeth [gyda’r Annibynnwyr] dan rywfaint o gwmwl…”

“Cafodd waith wedyn fel labrwr yn Chwarel y Becyn, Penmon, a dyma pryd y dechreuodd “y cacwn rhigymu” ei bigo…”

“Treuliodd dair blynedd gyda’r Royal Field Artillery yn ystod Rhyfel Mawr… ac yma eto daeth natur ‘chwit-chwat’ Percy i’r amlwg.”

“Yn dilyn ei gyfnod yn y carchar bu’n byw ym Mhenbedw, ac yna yn Llundain, lle roedd yn cadw siop.”

“Bu farw dipyn o feirdd Sir Fôn pan farwodd Percy Hughes, achos mi fyddai’n ysgrifennu ar ran pobl eraill, a rheiny’n cael gwobrau am eu gwaith.”

Ma Yncl Percy yn swnio fel dipyn o foi. Dechre meddwl amdano wnes i am fod fy nghariad wedi mynd i weld War Horse heno. Sgrifennodd Percy farwnad ethriadol am geffyl gwaith yn ystod y rhyfel byd cynta.

Ma beirniadaeth ei gerddi yn nodi ei sentimentalrwydd, ond mae ‘na rywbeth llai nawddoglyd am hon. Dwi’n hanner cofio stori fod fy hen-Nain wedi creu twll ym matras gwellt y gwely wenscot, iddo gael cuddio ynddo fo pan oedd y fyddin yn galw heibio i recriwtio. Felly dwi’n licio meddwl bo na binshed o halen ymysg y sacarin.

Ta waeth, dyma hi:

Cyrnol
Wel, ‘Cyrnol’, ai ti sydd yma,
Yn nhân a mwg y gad?
Pwy’th listiodd di o ganol Môn
I ymladd dros dy wlad?
‘Rwy’n deall wrth dy glustiau
Nad yma mae dy fyd,
Dy nefoedd di yw cario gwair
A thynnu llwyth o yd.
Pwy bynnag arall hwyliodd
O’i wirfodd dros y lli,
Wnest ti mo’ hynny, ‘Cyrnol’,
Hen gonscript iawn wyt ti;
Gwyn fyd ‘rhen law na fuasai
Dy dafod mor rydd a’th draed,
I ddweud bod dy gydwybod
Yn erbyn tywallt gwaed.
A dyma thi’n glwyfedig,
O dan y lleuad wen,
Heb gysgod tô y stabal
Na gwellt o dan dy ben;
‘Rwyt yn rhy sâl i gerdded,
Mae’th waed yn lliwio’r fan;
‘Rwyt yn rhy drwm i’th gario,
A minnau yn rhy wan.
Ffarwel, hen gyfaill rhadlon,
Mae’th einoes yn byrhau;
Os byth caf weled Cymru
gwnaf yno dy goffau:
Fe drof i mewn i’r ‘stabal
Sy’n fferam wen y ddôl,
A thorraf enw “Cyrnol”
I bolyn derw’r stôl.

Rhagor am Percy: Crynodeb o waith ymchwil Dafydd Islwyn amdano ac o gyfnodolion llgc

#blogydydd 7: sut i wneud paent

“It’s not for everyone – sometimes I have to squeeze through narrow tunnels and it can be hot and uncomfortable. But I love it down there – I often mine on my own, it is peaceful and I lose track time.”

“I was born here, I’ve worked for years in the mine and I’m over 21 – the only problem is that I’m not a man. But the world has changed a bit since 1838 so I thought I would be entitled under the Equal Opportunities Act. They turned me down at first but I was not prepared to give in without a fight.”

“When they phoned me to say I’d finally been accepted I was ecstatic. I’ve been mining for so long and now I have a title which befits the job”

“Elaine has been registered but it is fair to say that there is significant disquiet among the freeminers. The feedback I’ve had is that a number of people are not happy with this.” Linc i’r erthygl gyfan (pdf)

[sylw: 1. fy fideo cynta! iei a sori am y camgymz. 2. wnes i ddewis fy enw youtube ar frys rywbryd a nawr alla i ddim ei newid. ON oes rhywun yn gwbod sut i neud fersiwn wedi’i sbîdio fyny?] [3. wrth geisio adolygu teipo yn y 2 eiliad gynta, mi racsais y fersiwn gynta! Heddwch i’w lwch, roedd o tua 4.3 eiliad yn well na’r un yma. Mae’n fore llun felly dwi am faddau 4.3 eiliad.]

#blogydydd 6: rhandir digidol

Mi gesi drydar ar ôl postiad neithiwr gan asparaguspea, yn f’atgoffa o alaw, fel rhyw fath o shazam gwerinol. Dyma hi: ‘Dacw ‘Nghariad’, wedi’i chanu gan Merêd. Mae Ms Pea yn un o fy hoff flogwyr, a mae hi’n cadw cofnod o’r tymhorau ac o’i gwaith yn garddio hanesyddol draw fan hyn, ar Up the Garden Path. Mae na ffotograffau hyfryd, gwybodaeth am blanhigion a garddio Cymreig, a hiwmor gwely tail – dw i wedi dysgu llawer ganddi dros y blynyddoedd, wrth i fi geisio datguddio hanes bob dydd bwyd a diod Cymry’r gorffennol.

1400431645019-1024x682

Ers gadael Sain Ffagan, un o’r pethe dw i wedi gweld ei isie fe fwya oedd y dyddie lle roedd rhywfaint o gynnyrch o’r gerddi – hynny nad oedd wedi cael ei fwyta gan ymwelwyr a wiwerod – ar gael i’w brynnu gan staff. Roedd Diwrnod y Pys yn uchafbwynt fy mlwyddyn a ro’n i’n hapus iawn fy myd yn gweithio wrth fy nesg ac yn sglaffio bag cyfan o’r pethe, oedd yn blasu mor, wel, mor WYRDD. Erbyn diwedd yr haf, bydd y cynnyrch gorau i gyd yn mynd at arddangosfa ddiolchgarwch fer yng Nghapel Penrhiw, ac yna maent yn mynd, os dwi’n cofio’n iawn, at gegin sy’n coginio i’r digartref. Mae hi wastad yn arddangosfa gwerth ei gweld. Mi gewch gyfle i wneud ‘ny adeg yr Wyl Fwyd ym mis Medi eleni – y flwyddyn gyntaf na fydda i yno yn coginio ar y tân ac yn arbrofi gyda hen ryseitiau.

Dyma fi yn fy mrethyn llynedd. Ydi hi’n bosib i grinjo a bod yn falch ar yr un pryd? (llun: Amgueddfa Cymru)
Dyma fi yn fy mrethyn llynedd. Ydi hi’n bosib i grinjo a bod yn falch ar yr un pryd? (llun: Amgueddfa Cymru)

Dw i wastad yn meddwl beth allwn i fod yn ei wneud gyda’r wybodaeth a ddysgais i wrth geisio adfywio hen ryseitiau, wrth weithio gydag arbenigwragedd fel Ms Pea uchod, Sally Pointer, ac yn teithio Ewrop yn rhannu cyfrinachau coginio tân agored efo Llychlynwyr, Rhufeiniaid a phobl Oes y Cerrig(ish). Llyfr ryseitiau? Bwyty pop-up? Dwi’n edmygu beth ma Baragouiner yn ei wneud, ond mae’n lot o ymroddiad – dw i ddim yn siwr os dw i isio i goginio hanesyddol deimlo fel ‘day job’ unwaith eto!

Rhan o wledd Duduraidd y Gaeaf yn ty ni y llynedd
Rhan o wledd Duduraidd y Gaeaf yn ty ni y llynedd

Ta beth, yr wythnos yma dw i wedi cyfnewid bwydydd efo fy nghymdogion yn y mosg ar achlysur dechre Ramadan, ac wedi coginio pryd tri chwrs ar gyfer fy ffrindiau. Ar ôl gorfod bwyta deiet hylif am dri mis, dw i wrth fy modd yn arbrofi eto. Mae rhannu bwyd yn ffordd mor sylfaenol o fagu perthynas, ac o ddiolch i rywun, y byswn wrth fy modd yn gwneud rhagor ohono (cyn belled â bod y brethyn yn aros yn y gist).

#blogydydd 5: y berllan

Wax, Straws and Gum,
Silks, Gems, and Gold, the total sum
Of rich materials she disposed
In dainty order, and composed
Pictures of men, birds, beasts, and flowers,
When leisure served at idle hours.
All this so rarely to the Life,
As if there were a kind of strife,
‘Twixt Art and Nature: Trees of fruits
With leaves, boughs, branches, body, roots,
She made to grow in Winter time,
Ripe to the eye, easy to climb.

John Bathchiler – “The Virgin’s Pattern” – marwnad Susanna Perwich (m. 1661)

Gardd Eden, Lloegr, 1500au hwyr (h) Met Museum

Gardd Eden, Lloegr, 1500au hwyr (h) Met Museum

Dw i wedi bod yn casglu delweddau wedi’u hysbrydoli gan y bennill uchod ar fy mhinterest. Cer i sbecian!

#blogydydd 4: ewn ni i’r oriel?

dungbeetle
We Go to the Gallery – Llyfrau Dungbeetle

Ar ôl sgarmes ysgafn efo llyfrau Ladyb1rd, mae We Go to the Gallery ar gael o’r diwedd. Mae’n llawlyfr heb-ei-ail os ydych chi eisiau magu hyder cyn mentro i mewn i oriel gelf, neu eisiau dweud pethau priodol a chlyfar pan yn cadw cwmpeini dosbarth canol. Ar ôl blynyddoedd* o geisio cyflwyno’r casgliad cenedlaethol mewn ffordd afaelgar ac hygyrch: gallaf weld nawr fod fy ymdrechion wedi bod yn ofer.

Mae’r llyfr hwn yn canolbwyntio ar gelf cyfoes, ond dwi’n gobeithio’n wir y bydd Dungbeetle yn cyhoeddi rhagor yn y gyfres, efallai gan ddechre gydag arddangosfeydd cyfarpar tocio (RIP Arddangosfa Cyfarpar Tocio Sain Ffagan). Galli rag-archebu’r llyfr ar wefan Dungbeetle Books, cwmni hanesyddol sydd nawr o dan ofal y comedian Miriam Elia.

-O ddifri ddo, pan o’n i’n arfer dysgu hanes pensaernïol a sut i ddarllen adeiladau, roedd y llyfre gwreiddiol Ladybird yn esbonio sut i fynd ati yn fwy eglur nag unrhyw lyfr arall. Maen nhw’n drysorau.

* Ges i ebost ddoe gan l1nkedin. Pen Blwydd Amgueddfa Hapus i Fi!